&w=3840&q=75)
Twijfel je of je een conventioneel armatuur of een hoogfrequent armatuur hebt? Dat is een belangrijke vraag wanneer je fluorescentielampen wilt vervangen door LED. Niet elke LED-buis werkt namelijk in elk type armatuur. Door eerst te bepalen welk voorschakelapparaat er in je armatuur zit, voorkom je flikkeren, slechte werking of zelfs schade. In dit artikel leggen we helder uit hoe je het verschil herkent, welke kenmerken elk type armatuur heeft en wat dit betekent wanneer je overstapt op LED-verlichting.
Waarom het verschil tussen conventioneel en hoogfrequent belangrijk is
Veel gebouwen hebben nog armaturen met TL-verlichting. Deze werken met een voorschakelapparaat dat de lamp opstart en de stroom regelt. In de praktijk zijn er twee varianten:
conventioneel voorschakelapparaat (VSA)
hoogfrequent voorschakelapparaat (EVSA of HF)
Het type voorschakelapparaat bepaalt welke LED-buis je kunt gebruiken en hoe de installatie verloopt. In sommige situaties kun je een LED-buis direct plaatsen, terwijl je in andere gevallen het armatuur moet aanpassen of ombouwen.
Installateurs en facility managers komen deze vraag dagelijks tegen bij renovaties van kantoren, magazijnen en scholen. Ook bij particulieren met oudere TL-armaturen in garages of werkplaatsen speelt dit regelmatig.
Snelle keuzehulp: welk armatuur heb je?
Met deze korte keuzehulp kun je meestal binnen een minuut bepalen welk type armatuur je hebt.
Zie je een ronde starter in het armatuur: je hebt een conventioneel armatuur
De lamp knippert kort voordat hij aangaat: waarschijnlijk conventioneel
Er zit geen starter in het armatuur: meestal een hoogfrequent armatuur
De lamp start direct zonder knipperen: vaak een HF-armatuur
Je ziet een elektronisch kastje met aanduiding HF of electronic ballast: hoogfrequent
Twijfel je nog? Dan helpt het vaak om het armatuur even open te maken en het voorschakelapparaat te bekijken.
Vergelijking: conventioneel vs hoogfrequent armatuur
Onderstaande vergelijking laat in één oogopslag zien wat het verschil is tussen een conventioneel armatuur en een hoogfrequent armatuur. Dit helpt je sneller bepalen welk type installatie je hebt en welke LED-oplossing geschikt is.
Kenmerk | Conventioneel armatuur (VSA) | Hoogfrequent armatuur (HF / EVSA) Voorschakelapparaat | Elektromagnetische spoel | Elektronisch voorschakelapparaat Starter aanwezig | Ja, meestal een ronde draaibare starter | Nee, starter ontbreekt Opstarten van de lamp | Lamp knippert kort voordat hij volledig brandt | Lamp start direct zonder knipperen Geluid | Soms licht brommend geluid | Vrijwel geruisloos Energieverlies | Relatief hoger verlies (6–10 watt) | Lager verlies (ongeveer 2–4 watt) Typische toepassing | Oudere TL-installaties in garages, magazijnen en werkplaatsen | Modernere installaties in kantoren, scholen en zorggebouwen LED TL vervanging | Vaak plug-and-play met LED starter | Alleen met HF-compatibele LED-buizen of na ombouw
Wat is een conventioneel armatuur
Een conventioneel armatuur werkt met een elektromagnetisch voorschakelapparaat. Dit systeem wordt al tientallen jaren gebruikt bij TL-verlichting en bestaat meestal uit drie onderdelen:
een spoel (het voorschakelapparaat)
een starter
de TL-lamp
Wanneer je de lamp inschakelt, zorgt de starter ervoor dat de lamp kort opwarmt en ontsteekt. Daarna regelt het voorschakelapparaat de stroom die door de lamp loopt.
Kenmerken van een conventioneel armatuur
er zit een losse ronde starter in het armatuur
de lamp knippert kort bij het inschakelen
je hoort soms een licht brommend geluid
de lamp heeft een kleine opstarttijd
Zie je een starter in het armatuur? Dan is het vrijwel zeker een conventioneel systeem.
Praktijkvoorbeeld uit een magazijn
Bij een distributiecentrum waar VerlichtingNL een verlichtingsupgrade begeleidde, hingen nog honderden TL-armaturen met conventionele voorschakelapparaten. De lampen hadden vaak een zichtbare opstartvertraging en sommige knipperden kort voordat ze volledig brandden.
Door LED TL-buizen te plaatsen die geschikt zijn voor conventionele armaturen kon het bedrijf het energieverbruik van de verlichting met meer dan 60 procent verminderen. Tegelijk verdween het flikkeren en verbeterde de lichtkwaliteit in de gangpaden.
Wat is een hoogfrequent armatuur
Een hoogfrequent armatuur gebruikt een elektronisch voorschakelapparaat. Dit type wordt vaak afgekort als HF of EVSA.
In plaats van een starter en een spoel regelt een elektronische driver de stroom naar de lamp. De lamp wordt op een veel hogere frequentie aangestuurd, meestal tussen 20.000 en 60.000 Hz. Daardoor start de lamp direct en werkt het systeem efficiënter dan een conventioneel armatuur.
Kenmerken van een hoogfrequent armatuur
er zit geen starter in het armatuur
de lamp start direct zonder knipperen
het systeem werkt vrijwel geruisloos
de lamp brandt stabiel zonder zichtbaar flikkeren
Wanneer je een armatuur opent en geen starter ziet, is de kans groot dat het een hoogfrequent armatuur is.
Wat betekent dit voor LED TL-buizen
Wanneer je TL-verlichting vervangt door LED, moet de LED-buis compatibel zijn met het armatuur.
LED-buizen voor conventionele armaturen
Veel LED TL-buizen werken direct in conventionele armaturen. In dat geval vervang je de starter door een LED-starter.
oude TL-buis verwijderen
starter vervangen door LED-starter
LED TL-buis plaatsen
Dit wordt vaak plug-and-play installatie genoemd.
LED-buizen voor hoogfrequente armaturen
Bij HF-armaturen zijn er meerdere opties:
LED-buizen die compatibel zijn met HF voorschakelapparaten
het voorschakelapparaat verwijderen
het armatuur volledig vervangen
In renovatieprojecten kiezen bedrijven regelmatig voor ombouw zodat het voorschakelapparaat wordt verwijderd en de installatie eenvoudiger en energiezuiniger wordt.
Energieverschil tussen conventioneel en hoogfrequent
Het type voorschakelapparaat heeft invloed op het energieverbruik van een TL-armatuur.
Een conventioneel voorschakelapparaat verbruikt zelf ook energie, meestal tussen de 6 en 10 watt.
Voorbeeld:
TL-buis: 36 watt
verlies voorschakelapparaat: 8 watt
Totale opname: 44 watt.
Bij een hoogfrequent systeem ligt het verlies meestal rond 2 tot 4 watt.
Rekenvoorbeeld kantoorverlichting
Stel dat een kantoor 200 TL-armaturen heeft met 36 watt lampen.
Conventioneel systeem:
44 watt per armatuur
200 armaturen = 8.800 watt
Hoogfrequent systeem:
40 watt per armatuur
200 armaturen = 8.000 watt
Wanneer deze verlichting 3.000 uur per jaar brandt, scheelt dat ongeveer 2.400 kWh per jaar.
Wanneer armaturen vervangen slimmer is
Soms is het verstandiger om het hele armatuur te vervangen in plaats van alleen de lamp. Dat speelt vooral wanneer reflectoren versleten zijn, armaturen verkleurd zijn of de lichtverdeling niet meer optimaal is.
Case: kantoorverlichting verbeteren
Een administratiekantoor had nog oude TL-armaturen met HF voorschakelapparaten. Hoewel de lampen nog werkten, klaagden medewerkers over vermoeidheid en ongelijk licht.
Na analyse bleek dat de reflectoren sterk waren verouderd waardoor het lichtniveau was gedaald. Door moderne LED-panelen te installeren ontstond een gelijkmatig lichtniveau op werkplekken. Het energieverbruik daalde en medewerkers ervaarden meer comfort tijdens het werken.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik zeker of mijn armatuur conventioneel is?
De eenvoudigste manier is controleren of er een starter aanwezig is. Zit er een ronde starter in het armatuur, dan gaat het vrijwel altijd om een conventioneel voorschakelapparaat.
Kan ik een LED TL-buis in elk armatuur plaatsen?
Nee. LED-buizen zijn ontworpen voor specifieke systemen. Sommige werken met conventionele voorschakelapparaten, andere met hoogfrequente systemen en weer andere alleen na ombouw.
Wat gebeurt er als je een verkeerde LED-buis gebruikt?
De lamp kan gaan knipperen, niet opstarten of beschadigd raken. Controleer daarom altijd eerst welk type armatuur je hebt.
Is het beter om TL-armaturen volledig te vervangen?
Dat hangt af van de situatie. Bij oudere armaturen met versleten reflectoren of een slechte lichtverdeling kan een modern LED-armatuur een betere oplossing zijn dan alleen de lamp vervangen.